فسادهای مورد بررسی این سازمان شامل اختلاس، اخاذی، رشوهخواری، رسوایی سیاسی، بازار سیاه، فرار مالیاتی، تبانی، احتکار، خویشاوندسالاری، کاغذبازی، دزدسالاری، زمینخواری، رانت، رسوایی جنسی، تقلب و پولشویی است. گزارش سالانه این سازمان از میزان فساد در 180 کشور مورد بررسی در بهمن ماه هر سال ارائه میشود. اطلاعات هر کشور از مجموع سه منبع اطلاعاتی ناشی از 13 نظرسنجی محاسبه میشود. دادههای اطلاعاتی به کمک مؤسسات نظرسنجی قابلاعتماد، مانند بانک جهانی و نشستهای اقتصاد جهانی گردآوری میشود. سازمان شفافیت یا کارکنان آن نقشی در اطلاعات حاصل ندارند. گزارش حاضر که روز 21 بهمن ماه جاری منتشر شده است، فهرست فساد بینالمللی سال 2025 از 182 کشور و منطقه است.
این گزارش هفتمین سال متوالی است که بهصورت فشرده توسط نگارنده در مستقل آنلاین منعکس میشود.
بهصورت خلاصه سازمان در سال 2025 مجموع 182 کشور و منطقه را رتبهبندی کرده است. میانگین امتیازات تمامی کشورهای مورد بررسی 42 است. در این میان 122 کشور کمتر از 50 امتیاز آوردهاند که نشان گستردگی فساد بخش عمومی است. فقط پنج کشور امتیازی بیش از 80 کسب کردهاند. (10 سال قبل 12 کشور بودند). کاهش اخیر نشان میدهد که حتی خطر فساد در دموکراسیهای بالا و کشورهایی که پایدار و مستحکم به نظر میآمدند میتواند رخ دهد. کشورهایی که آزادیهای مدنی را محدود میکنند، اغلب کنترل فساد را از دست میدهند. بیش از 90 درصد روزنامهنگاران کشته شده برای تحقیق فساد، در کشورهای با امتیاز پائین بودهاند. شفافیت بینالملل از رهبران میخواهد استقلال عدلیه را تقویت و بر آن نظارت کنند. تأمین مالی امور سیاسی را شفاف کرده، آزادی رسانه را حفظ و جریانهای فرامرزی پول کثیف را مهار کنند.
طبق گزارش اخیر این سازمان، اعتراضات ضد دولتی در بسیاری از نقاط جهان نشان میدهد که مردم با رهبران غیر پاسخگو مدیریت میشوند و خواستار اصلاح هستند. درحالیکه 31 کشور سطح فسادشان را از سال 2012 به بعد کاهش دادهاند، مابقی نتوانستهاند این مشکل را تحت کنترل درآورند. میانگین امتیاز شفافیت جهانی به عدد 42 سقوط کرده و بیش از دوسوم کشورها امتیازی کمتر از 50 کسب کردهاند که عموم مردم هزینۀ آن را میپردازند؛ زیرا فساد منجر به کمبود بودجۀ بیمارستانها، ساخته نشدن سیل بندها و از بین رفتن امیدها و آرزوهای جوانان میشود.
سازمان معتقد است که ریشهکن کردن فساد با دشواریهایی همراه است بهاینعلت که همۀ مردم به یک اندازه تحت تأثیر آن قرار نمیگیرند؛ یعنی درحالیکه بسیاری از فساد موجود رنج میبرند، گروههای دیگر از اوضاع فاسد بهرهمند میشوند. گروههای بهرهمند، ابزارهای خشونت را نیز در اختیار دارند و خود را بینیاز از پاسخگویی میبینند.
اینک طبق روال مهرومومهای گذشته ابتدا 10 کشور با بالاترین امتیاز محاسبهشده در سال 2025 ذکر میشود و پسازآن 10 کشور آخر فهرست خواهد آمد. سپس موقعیت کشورمان در مقایسه با همسایگان کشور بیان میشود.
10 کشور با بیشترین امتیازات عبارتاند از: دانمارک (89)، فنلاند (88)، سنگاپور (84)، نروژ (81)، سوئد (80)، سوئیس (80)، لوکزامبورگ (78)، هلند (78) و آلمان (77). همانگونه که ملاحظه میشود بهجز سنگاپور همۀ کشورها با بالاترین امتیاز از کشورهای اروپایی و نسبت کمجمعیت هستند. همۀ این کشورها بدون استثنا جزو کشورهای ثروتمند میباشند.
10 کشور با کمترین امتیاز عبارتاند از: کرۀ شمالی (15) سوریه (15) نیکاراگوئه (14)، سودان (14)، اریتره (13)، لیبی (13)، یمن (13)، ونزوئلا (10)، سومالی (9) و سودان جنوبی (9). در این مورد کشورهای با کمترین امتیاز بیشتر از میان کشورهای آفریقایی و بعضی آمریکای جنوبی هستند.
همانگونه که ملاحظه میشود امتیاز کشورها به عواملی مانند جمعیت، نوع حکومت، میزان برخورداری و بیش از همه موقعیت جغرافیایی کشورها وابسته است. ازاینرو مقایسه یک کشور آفریقایی پرجمعیت و غیر برخوردار با کشوری همچون لوکزامبورگ با جمعیت 600 هزار نفر و جزو کشورهای ثروتمند اروپایی منصفانه نیست؛ اما انتظار این است که کشورهای همسایه با جمعیتهای تقریباً یکسان، امتیازاتی نزدیک به هم داشته باشند.
در سال گذشتۀ میلادی جمهوری اسلامی با کسب 23 امتیاز در ردیف 153 از میان 182 کشور قرار گرفته است. طی 14 سال گذشته امتیاز ایران بین عدد 23 تا 30 در نوسان بوده است. در سال 2012 که آغاز محاسبۀ امتیازات قابلمقایسه با سایر کشورها بوده، امتیاز 28 محاسبهشده است. مهرومومهای بعد به ترتیب 25 (2013)، 27 (2014)، 27 (2015)، 29 (2016)، 30 (2017)، 28 (2018)، 26 (2019)، 25 (2020)، 25 (2021)، 25 (2022)، 24 (2023)، 23 (2024)، 23 (2025). بالاترین امتیازات مربوط به مهرومومهای 2016 تا 2018 است که مربوط به دورۀ ریاست جمهوری دکتر روحانی و ناشی از تنشزدایی در مورد مسائل هستهای آن سالهاست.
امتیاز پانزده کشور همسایه، از خشکی و دریا به ترتیب از شرق تا شمال و غرب تا جنوب ذیلاً ذکر میشود:
پاکستان با (43) امتیاز در ردیف 76 از میان 182 کشور دنیاست. افغانستان با (16) امتیاز در ردیف 169 است. ترکمنستان (17) ردیف 167، قزاقستان (38) ردیف 96، روسیه (22) ردیف 157، جمهوری آذربایجان (30) ردیف 130، ارمنستان (46) ردیف 65، ترکیه (31) ردیف 124، عراق (28) ردیف 130، کویت (46) ردیف 65، عربستان (45) ردیف 57، بحرین (50) ردیف 56، قطر (58) ردیف 41، امارات متحدۀ عربی (69) ردیف 21، عمان (52) ردیف 54.
جمهوری اسلامی با 23 امتیاز پائین تر از همۀ کشورهای همسایه بهجز روسیه (22) ردیف 157، ترکمنستان (17) ردیف 167 و افغانستان (16) ردیف 169 قرار دارد.
میزان پاکدامنی کشورها راهنمای ارزندهای برای تعاملات اقتصادی، سیاسی، فرهنگی میان کشورهاست. گردشگران برای انتخاب کشورهای مورد بازدید خود کشورهایی را انتخاب میکنند که اخاذی، رشوهخواری، تقلب، پولشویی و دزدی کمتری داشته باشند. امتیازات شفافیت بینالملل راهنمای خوبی برای گردشگران میتواند باشد.
* محمدصادق ربانی، استاد بازنشسته دانشگاه تهران
کلمات کلیدی :
شاخص فسادشاخص پولشوییشفافیت جهانیشفافیت بینالملل