SAFIU؛ قلب نظام مبارزه با پولشویی عربستان

واحد تحقیقات مالی عربستان سعودی (SAFIU) نهاد ملی اطلاعات مالی (FIU) این کشور است که تحت نظر وزارت کشور فعالیت می‌کند. مأموریت اصلی این واحد، دریافت، تحلیل و اقدام بر اساس گزارش‌های معاملات مشکوک ارسالی از سوی مؤسسات مالی و مشاغل و حرفه‌های غیرمالی تعیین‌شده و همچنین ارائه اطلاعات مالی به مراجع ذی‌صلاح انتظامی، نظارتی و قضایی است.

SAFIU یکی از ارکان کلیدی معماری مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم در عربستان سعودی به‌شمار می‌رود و نقش پل ارتباطی میان اشخاص گزارش‌دهنده و نهادهای تحقیقاتی را ایفا می‌کند.

 مبنای قانونی SAFIU
SAFIU که از آن با عنوان اداره کل اطلاعات مالی نیز یاد می‌شود به‌موجب فرمان سلطنتی در سال 2005 تأسیس شد تا به‌عنوان نهاد مرکزی اطلاعات مالی عربستان سعودی فعالیت کند.

در کتابچه مقررات بانک مرکزی عربستان  SAFIU به این صورت تعریف شده است: مرکزی ملی که اطلاعات و گزارش‌های مرتبط با جرایم پولشویی، تأمین مالی تروریسم، جرایم منشأ (Predicate Offenses) یا عواید حاصل از جرم را مطابق با قانون مبارزه با پولشویی، قانون مبارزه با جرایم تروریستی و تأمین مالی آن‌ها و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوطه دریافت می‌کند. SAFIU این گزارش‌ها و اطلاعات را تحلیل و بررسی می‌کند و سپس نتایج مرتبط را در اسرع وقت یا حسب درخواست به مراجع ذی‌صلاح ارائه می‌دهد. SAFIU به رئیس نهاد امنیت دولت گزارش می‌دهد و از استقلال عملیاتی کافی برخوردار است.

SAFIU تحت نظارت ریاست امنیت دولت فعالیت می‌کند و از استقلال عملیاتی کافی برخوردار است. 

این مبانی قانونی، SAFIU را قادر می‌سازد تا به‌عنوان مرکز پردازش گزارش‌های معاملات مشکوک عمل کرده و با نهادهای انتظامی و نظارتی ارتباط و همکاری برقرار کند.

وظایف و فرایندهای اصلی SAFIU
در ادامه، نمایی کلی از نحوه عملکرد SAFIU در چارچوب مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم عربستان سعودی ارائه می‌شود:
1-دریافت گزارش‌های معاملات مشکوک (STR)
SAFIU دریافت‌کننده رسمی گزارش‌های معاملات مشکوک و معاملات غیرعادی از سوی نهادهای گزارش‌دهنده است. بر اساس راهنما و کتابچه مقررات مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم بانک مرکزی عربستان (SAMA)، مؤسسات مالی موظف‌اند به‌محض وجود دلایل معقول برای ظن، صرف‌نظر از مبلغ معامله، گزارش را فوراً و مستقیماً به SAFIU ارسال کنند.
همچنین قوانین تصریح می‌کنند که معاملات ناموفق یا صرفاً تلاش‌شده نیز در صورت مشکوک بودن باید گزارش شوند.
مؤسسات باید از سامانه و کاربرگ گزارش‌دهی مورد تأیید SAFIU  استفاده کنند و در صورت درخواست، مستندات فنی و پشتیبان کامل (از جمله صورتحساب‌ها، پرونده‌های شناسایی مشتری، یادداشت‌های بررسی داخلی و تحقیقات) را ارائه دهند.

2- تحلیل، پالایش و غربالگری
پس از دریافت گزارش‌های معاملات مشکوک، SAFIU آن‌ها را تحلیل و بررسی می‌کند تا مشخص شود کدام موارد شایستگی ارسال به مراجع بعدی را دارند. این فرایند شامل ارزیابی کفایت اطلاعات، پیوند دادن گزارش‌های مرتبط، شناسایی الگوها یا شبکه‌ها، و اولویت‌بندی پرونده‌ها برای اقدام بیشتر است.
بر اساس کتابچه مقررات، SAFIU  این گزارش‌ها را تحلیل و بررسی می‌کند … پیش از آن‌که نتایج مرتبط را فوراً یا بنا به درخواست به مراجع ذی‌صلاح ارائه دهد.
در ارزیابی متقابل عربستان سعودی اشاره شده است که SAFIU از منابع و نرم‌افزارهای لازم برای پردازش گزارش‌ها برخوردار است اما به‌طور تاریخی با انباشت پرونده‌ها مواجه بوده؛ به‌گونه‌ای که حدود ۳۰ درصد گزارش‌ها در یک بازه دو‌ساله در انتظار تحلیل باقی مانده‌اند.

3- انتشار اطلاعات مالی برای مراجع انتظامی و نظارتی
SAFIU  اطلاعات مالی (FI) را به نهادهای مناسب انتظامی، قضایی و نظارتی منتقل می‌کند. این نهادها می‌توانند شامل دادستانی کل، شاخه‌های تحقیقاتی وزارت کشور و واحدهای تخصصی جرایم مالی باشند.
انتقال اطلاعات ممکن است:
- در پاسخ به درخواست مراجع (برای مثال درباره شخص یا معامله خاص) یا
- به‌صورت پیش‌دستانه، زمانی که SAFIU یک پرونده با اولویت بالا را شناسایی می‌کند، انجام شود.

4- همکاری، تبادل بین‌المللی و بازخورد
به‌عنوان یک FIU، SAFIU از سال 2011 عضو گروه اگمونت (Egmont Group) است که امکان تبادل امن اطلاعات مالی با سایر FIUها در سطح بین‌المللی را فراهم می‌کند.
همچنین SAFIU ممکن است از مراجع انتظامی درباره نتایج پرونده‌ها بازخورد دریافت کند تا تحلیل‌ها، گونه‌شناسی‌ها و دستورالعمل‌های گزارش‌دهی خود را بهبود دهد. این چرخه بازخورد برای ارتقای کیفیت گزارش‌های معاملات مشکوک و افزایش کارایی نهادی بسیار حیاتی است.
در ارزیابی متقابل عربستان اشاره شده که نرخ ارسال گزارش‌های معاملات مشکوک نسبتاً پایین است، به‌ویژه در حوزه تأمین مالی تروریسم (TF) که این موضوع ظرفیت SAFIU برای تولید اطلاعات تحلیلی را با چالش مواجه می‌کند.

اهمیت SAFIU در انطباق مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم
- پیوند میان نهادهای گزارش‌دهنده و مجریان قانون: SAFIU دروازه‌بان اصلی است که داده‌های خام گزارش‌های معاملات مشکوک را به اطلاعات عملیاتی قابل‌استفاده برای نهادهای تحقیقاتی تبدیل می‌کند.  
- اهمیت کیفیت و به‌موقع بودن گزارش‌دهی: تأخیر یا ارائه اطلاعات ناکافی، فرایند تحلیلی SAFIU را مختل کرده و اثربخشی آن را کاهش می‌دهد.  
- شناسایی ریسک‌های سیستمی و روندها: تجمیع گزارش‌ها از مؤسسات مختلف به SAFIU امکان می‌دهد الگوها، شبکه‌ها و جریان‌های بین‌بخشی یا فرابخشی را شناسایی کند که ممکن است از دید یک مؤسسه منفرد پنهان بماند.  
- انتظارات نظارتی: مؤسسات نه‌تنها بر اساس ارسال گزارش‌های معاملات مشکوک، بلکه بر مبنای میزان پاسخ‌گویی به بازخوردها، به‌کارگیری گونه‌شناسی‌ها و تکامل رفتار گزارش‌دهی‌شان در طول زمان ارزیابی می‌شوند.  
- ارتباطات بین‌المللی: به‌عنوان بخشی از نظام جهانی مبارزه با پولشویی، توان SAFIU در تبادل اطلاعات با سایر کشورها برای مقابله با پولشویی و تأمین مالی تروریسم فرامرزی حیاتی است.

محدودیت‌ها، چالش‌ها و ملاحظات عملی
- انباشت پرونده و محدودیت منابع: تأخیرهای تاریخی در پردازش گزارش‌های معاملات مشکوک (مانند انباشت ۳۰ درصدی) می‌تواند ارزش پیشگیرانه و به‌موقع بودن اقدامات را تضعیف کند.  
- حجم پایین گزارش‌دهی در حوزه تأمین مالی تروریسم: ‌گزارش کم برخی مؤسسات در زمینه تأمین مالی تروریسم، توان SAFIU برای شناسایی ارتباطات تهدیدآمیز را کاهش می‌دهد.  
- کیفیت گزارش‌های معاملات مشکوک: گزارش‌های ناقص، فاقد مستندات کافی یا کم‌ارزش تحلیلی، تحلیل مؤثر را دشوار کرده و احتمال خطا را افزایش می‌دهد.  
- وابستگی به انطباق نهادی: اثربخشی SAFIU وابسته به کیفیت، فراوانی و کامل بودن گزارش‌دهی از سوی مؤسسات مالی و غیرمالی است.  
- محدودیت‌های حقوقی و محرمانگی: اگرچه محرمانگی ضروری است اما سخت‌گیری بیش‌ازحد یا نبود بازخورد می‌تواند یادگیری نهادی را محدود کند.  
- هماهنگی بین‌نهادی: هم‌راستاسازی اطلاعات میان نهادهای امنیتی، قضایی، ناظران مالی و دستگاه‌های نظارتی نیازمند حکمرانی قوی و اعتماد متقابل است.

آینده SAFIU در نظام مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم عربستان
- بهینه‌سازی فرایندها و کاهش انباشت: احتمال سرمایه‌گذاری در ظرفیت تحلیلی بیشتر، خودکارسازی و افزایش نیروی انسانی برای تسریع پردازش گزارش‌های معاملات مشکوک.  
- تقویت سازوکارهای بازخورد: ایجاد چرخه‌های بازخورد مؤثرتر برای بهبود کیفیت گزارش‌دهی و یادگیری نهادی.  
- تحلیل داده، هوش مصنوعی و تحلیل شبکه‌ای: استفاده گسترده‌تر از ابزارهای پیشرفته برای پیوند داده‌ها، شناسایی الگوهای ظریف و اولویت‌بندی پرونده‌ها.  
- تقویت همکاری‌های فرامرزی: تعمیق همکاری FIUها برای مقابله با جریان‌های مالی چندحوزه‌ای، با توجه به پیوندهای اقتصادی جهانی عربستان.  
- یکپارچگی بیشتر با انتظارات نظارتی: هم‌زمان با اصلاح مقررات مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم توسط بانک مرکزی و سازمان بازار سرمایه، راهنماها و گونه‌شناسی‌های SAFIU نقش پررنگ‌تری در راهبردهای انطباق مؤسسات خواهند داشت.  
- توسعه مستمر گونه‌شناسی‌ها: انتشار هشدارها یا راهنماهای به‌روز درباره روندهای نوظهور پولشویی و تأمین مالی تروریسم.

 منبع:facctum.com