شناسایی، ارزیابی و بررسی ریسکهای پولشویی و تأمین مالی تروریسم، جزء لاینفک یک نظام مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم (شامل تنظیم و اعمال قوانین و مقررات و سایر تدابیر کاهشدهنده ریسکها) است. این رویکرد به اولویتبندی و تخصیص بهینه منابع توسط مراجع ذیربط کمک میکند.
ارزیابی ریسک در سطح ملی بهطور ویژه با الزامات توصیه شماره یک گروه ویژه اقدام مالی و بندهای 3 الی 6 نکات تفسیری این توصیه مرتبط است.
در تشریح تصمیمات و وظایف کشورها، ذکر این نکته لازم است که بر اساس نکات تفسیری، شناسایی و ارزیابی ریسک در هر کشور باید یک فرآیند مستمر و همیشه در جریان بوده و اهداف عملیاتی زیر را دنبال کند:
-تأمین دادههای لازم جهت اصلاح سیاستهای نظام مبارزه با پولشویی و تروریسم کشور
- اولویتبندی و تخصیص منابع مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم توسط مراجع ذیربط
- تأمین خوراک لازم برای مؤسسات مالی و مشاغل و حرفههای غیرمالی جهت اجرای رویههای ارزیابی ریسک در امر مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم.
مفهومشناسی ارزیابی ریسک
مفهوم ریسک از منظر مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم به شکل زیر تعریف میشود:
ریسک را میتوان تابعی از سه عامل «تهدید»، «آسیبپذیری» و «پیامد» در نظر گرفت. ارزیابی ریسک پولشویی و تأمین مالی تروریسم، محصول یا فرآیندی است مبتنی بر متدولوژی مورد توافق ذینفعان، جهت شناسایی، تحلیل و درک ریسکها و گام اول برای مدیریت آنهاست.
ارزیابی ریسک مستلزم اظهارنظر در خصوص تهدیدها، آسیبپذیریها و پیامدهاست که در ادامه تشریح خواهد شد:
تهدید:
شخص یا گروهی از اشخاص، وسیله یا فعالیتی است که ظرفیت آسیبرسانی به یک منطقه، جامعه، اقتصاد یا... را دارد. در موضوع پولشویی و تأمین مالی تروریسم، تهدید شامل مجرمان، گروههای تروریستی و تسهیلکنندگان آن، داراییهای آنها همچنین اقدامات گذشته، حال و آینده آنها در زمینه پولشویی و تأمین مالی تروریسم است.
تهدید، یکی از عوامل ریسک بوده و ضرورتاً نقطه آغاز جهت شناسایی ریسکهای پولشویی و تأمین مالی تروریسم است. از این رو، درک محیط و فضایی که جرایم منشأ در آن تحققیافته و عواید حاصل از جرم شکل میگیرد بهمنظور شناخت ماهیت آنها (و در صورت امکان میزان و حجم آن) در راستای ارزیابی ریسک ضروری است. گاه ارزیابی انواع خاصی از تهدیدها، پیشنیاز ارزیابی ریسک پولشویی و تأمین مالی تروریسم هستند.
آسیبپذیری:
آنچه میتواند بهوسیله تهدید مورد سوءاستفاده قرار گرفته و یا فعالیتهای این تهدیدات را تسهیل و یا پشتیبانی نمایند آسیبپذیری مینامند. در موضوع پولشویی و تأمین مالی تروریسم، نگاه به آسیبپذیری بهصورت مستقل از تهدید، به معنای تمرکز بر مواردی نظیر عوامل نشاندهنده هرگونه نقطهضعف در نظام کنترل و مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم یا برخی از ارکان/خصوصیات یک کشور است. آسیبپذیری ممکن است ویژگیهای مربوط به یک حوزه خاص یا یک محصول مالی یا نوعی از خدمات باشد که منجر به جذابیت آن برای مقاصد پولشویی و تأمین مالی تروریسم شود.
پیامد:
اثرات و صدماتی است که پولشویی و یا تأمین مالی تروریسم میتواند ایجاد کند و شامل تأثیر فعالیتهای مجرمانه و تروریستی پنهان بر نظامها و مؤسسات مالی و یا در نگاه کلی بر اقتصاد و جامعه است. پیامدهای پولشویی و تأمین مالی تروریسم میتواند ماهیتاً کوتاهمدت یا بلندمدت بوده و از منظر گستره، مرتبط با جوامع، تودههای (گروههای) خاص، محیط کسبوکار، اهداف ملی یا فراملی و همچنین خوشنامی یا جذابیت حوزه مالی یک کشور باشد. چنانچه در بالا گفته شد ارزیابی ریسک در مقام ایده، مستلزم اظهارنظر و قضاوت در خصوص تهدیدها، آسیبپذیریها و پیامدهاست. با توجه به وجود چالش در تعیین و برآورد پیامدها، این موضوع پذیرفته شده است که گنجاندن پیامدها در فرآیند ارزیابی ریسک نباید درگیر رویکردهای تصنعی خاص باشد و کشورها میتوانند در درجه اول بر روی رسیدن به یک درک جامع از تهدیدها و آسیبپذیریهای خود تمرکز کنند. نکته کلیدی آن است که در ارزیابی ریسک، باید رویکردی اتخاذ شود که به تشخیص گستره انواع ریسکها، جهت اولویتبندی توان صرف شده برای کاهش آنها بینجامد.
کلمات کلیدی :
ارزیابی ریسکرویکرد ریسک محورریسکهای پولشوییتأمین مالی تروریسممفهومشناسی