جرم مقدماتی در پولشویی چیست؟
پولشویی شامل پنهان کردن منبع پول حاصل از فعالیتهای مجرمانه است. این فعالیت مجرمانه بهعنوان یک جرم مقدماتی شناخته میشود زیرا منجر به ایجاد درآمد حاصل از جرم میشود. جرایم مقدماتی شامل طیف گستردهای از فعالیتهای غیرقانونی مانند رشوهخواری و قاچاق انسان میشود.
پولشویی عملی نیست که به تنهایی انجام شود. همیشه یک فعالیت مجرمانه اساسی وجود دارد که منجر به سودهای غیرقانونی میشود و بهعنوان پایه و اساس پولشویی عمل میکند.
جرایم منشأ، جرایم اصلی هستند که وجوه غیرقانونی ایجاد میکنند و میتوانند در جرایم مالی مانند پولشویی (ML) و تأمین مالی تروریسم (TF) مورد استفاده قرار گیرند. بهعنوانمثال، عواید حاصل از جرایم منشأ مانند فرار مالیاتی یا فساد از طریق پولشویی به درآمد مشروع تبدیل میشوند.
اگر جرایم اصلی کنترل شوند، طبیعتاً منجر به کنترل پولشویی خواهد شد و از این رو، دولتها در سراسر جهان جرایم اصلی را برای مقابله با ML/TF جرمانگاری کردهاند. 21 جرم اصلی پولشویی وجود دارد که توسط نهادهای مختلف محلی و بینالمللی طبقهبندی شدهاند.
اهمیت درک جرایم منشأ
جرایم مقدماتی از این جهت اهمیت دارند که بهعنوان نقطه شروع یا منبع عملیات پولشویی عمل میکنند.
نهادهای نظارتی که برای مقابله با خطرات پولشویی تلاش میکنند باید از جرایم منشأ مربوطه آگاه باشند؛ زیرا عمل پولشویی به جرایم منشأ اصلی وابسته است. عواید حاصل از جرایم منشأ از طریق پولشویی پنهان میشود.
بنابراین، برای درک بهتر خطرات پولشویی، نهادهای نظارتی ابتدا باید درک جامعی از جرایم منشأ داشته باشند.
مراحل پولشویی و جرایم منشأ
مراحل پولشویی شامل جایگذاری، لایهبندی و ادغام است که جرایم منشأ بهعنوان حلقهی حیاتی در این فرآیند چرخهای عمل میکنند. عواید غیرقانونی حاصل از جرایم منشأ در مرحلهی جایگذاری وارد سیستم مالی میشوند، از طریق لایهبندی پنهان میشوند و در نهایت در اقتصاد ادغام میشوند. پس از ادغام، بخشی از عواید شستهشده ممکن است برای تأمین مالی فعالیتهای مجرمانهی بیشتر استفاده شود و عواید اضافی ایجاد کند که دوباره مشمول پولشویی میشوند.
تأثیر جرایم اصلی
مشاغل یا مؤسساتی که در برابر جرایم منشأ آسیبپذیر هستند، در معرض خطر خدشهدار شدن اعتبار خود یا مواجهه با انواع دیگری از خطرات، مانند موارد زیر، قرار دارند:
- خطرات قانونی
- ریسکهای عملیاتی
- هزینههای اجتماعی، مانند تأثیر بر امتیاز اعتباری
- خطرات پولشویی
- خطرات تروریسم و تأمین مالی تروریسم
اقتصاد یک کشور و جامعه آن، آخرین ضربه جرایم منشأ را متحمل میشوند. برای مثال، تروریسم و تأمین مالی تروریسم، امنیت ملی یک کشور را تهدید میکند، جرایم و کلاهبرداری مالیاتی، معاملات نهانی و دستکاری بازار، سیستم مالی را تضعیف میکند، منجر به از دست دادن درآمد دولت میشود و بر ورود سرمایهگذاری خارجی تأثیر منفی میگذارد.
افزایش مواجهه با چنین جرایمی بر ثبات کلی کشور و اعتبار آن تأثیر میگذارد.
جرایم منشأ FATF
گروه ویژه اقدام مالی (FATF) استانداردها و توصیههای بینالمللی AML/CFT را برای اجرای مؤثر توصیهها تعیین میکند. 40 توصیه FATF، راهنمای کشورها در اتخاذ کنترلهای مؤثر AML/CFT است.
از طریق این توصیهها، FATF همچنین دستههای تعیینشده از جرایمی را که بهعنوان منشأ پولشویی در نظر گرفته میشوند، تعریف کرده و فهرستی غیرجامع از این جرایم منشأ پیشنهاد داده است.
FATF مقرر کرده است که برای شامل کردن گستردهترین طیف جرایم منشأ، کشورها باید جرم پولشویی را برای همه جرایم جدی اعمال کنند.
۲۱ جرم اصلی توسط FATF طبقهبندی شدهاند و جرایم موجود در این فهرست در سطح بینالمللی جرمانگاری شدهاند. اگرچه FATF توصیه میکند که برای پوشش وسیعترین طیف جرایم اصلی، کشورها باید قوانین پولشویی را در مورد همه جرایم جدی اعمال کنند.
لازم به ذکر است که این فهرست جامع نیست. سایر جرایم یا جنایاتی که پولشویی را تسهیل میکنند نیز ممکن است بهعنوان جرایم منشأ در نظر گرفته شوند. با این وجود، فهرست FATF درک روشنی از آنچه جرم منشأ محسوب میشود، ارائه میدهد.
فهرست ۲۱ جرم منشأ FATF
- تروریسم، از جمله تأمین مالی تروریسم
- قاچاق غیرقانونی اسلحه
- عضویت در یک گروه جنایی سازمانیافته و اخاذی
- قاچاق انسان و قاچاق مهاجران
- استثمار جنسی، از جمله استثمار جنسی کودکان
- جرایم مالیاتی (مالیاتهای مستقیم و مالیاتهای غیرمستقیم)
- قاچاق غیرقانونی کالاهای مسروقه و سایر کالاها
- فساد و رشوهخواری
- جعل
- جعل ارز
- معاملات نهانی و دستکاری بازار
- جرم زیستمحیطی
- قتل، آسیب شدید بدنی
-آدمربایی، توقیف غیرقانونی و گروگانگیری
- سرقت یا دزدی
- قاچاق (از جمله در رابطه با عوارض گمرکی و مالیات غیرمستقیم)
- قاچاق غیرقانونی مواد مخدر و روانگردان
- اخاذی
- کلاهبرداری
- دزدی دریایی
- جعل و کپیبرداری از محصولات
جرایم منشأ در اتحادیه اروپا (EU)
اولین دستورالعمل صادر شده توسط اتحادیه اروپا، دامنه جرایم منشأ را طبق کنوانسیون وین ۱۹۸۸ تعریف کرد و درعینحال کشورهای عضو را تشویق نمود تا دامنه آن را به سایر کشورها گسترش دهند.
ششمین دستورالعمل مبارزه با پولشویی (AMLD) بیان میکند که ۲۲ جرم اصلی وجود دارد، ۲۱ جرم اصلی همان ۲۱ جرم اصلی FATF هستند که در بالا ذکر شدهاند، بهعلاوهی اینکه جرایم سایبری بهعنوان بیست و دومین جرم اصلی اضافه شده است.
مهمترین جرایم منشأ پولشویی در ایران
مهمترین جرایم منشأ پولشویی در ایران عبارتاند از:
- فرار مالیاتی
- جعل و کلاهبرداری و زمینخواری
- جرایم رایانهای
- قمار
- سرقت
-رشاء و ارتشاء
- اختلاس
- قاچاق کالا و ارز
- قاچاق مواد مخدر
- قاچاق انسان و مهاجران
- قاچاق اسلحه
- تروریسم
چالشهای رسیدگی به جرایم منشأ
واحدهای اطلاعات مالی هنگام بررسی جرایم منشأ با چالشهای متعددی روبرو هستند، از جمله:
- شناسایی شبکه پیچیده نهادهای درگیر
- افشای ماهیت پیچیده فعالیتهای مجرمانه
- بررسی رابطه پولشویی و جرایم منتسب
- جمعآوری شواهد مستقیم یا مستند برای اثبات ارتکاب جرم
- چالشهای قانونی
ماهیت فرامرزی جرایم منشأ، تفاوت در استانداردهای نظارتی جهانی، فقدان همکاری متقابل مؤثر و چالشهای بوروکراتیک، بهطور قابلتوجهی بر تلاشها برای مبارزه با پولشویی و جرایم منشأ آن تأثیر میگذارد.
با پیشرفت فناوری و تکامل اقتصادهای جهانی، مجرمان دائماً روشهای خود را تطبیق میدهند و انواع جدیدی از جرایم منشأ، مانند جرایم سایبری و جرایم مرتبط با ارزهای دیجیتال، پدیدار میشوند که شناسایی چنین فعالیتهای مشکوکی را برای مشاغل و حرفههای غیرمالی مشخص و نهادهای مالی دشوار میکند.
ماهیت فراملی جرایم منشأ
روشهای جرایم منشأ از مرزها فراتر میروند. این امر به دلایل زیر چالش مهمی را برای مقامات نظارتی و نهادهای تحت نظارت ایجاد میکند:
- پیچیدگیهای قضایی
- تفاوت در چارچوبهای قانونی
- ردیابی منشأ اعمال غیرقانونی و عواید حاصل از آنها
- کمبود منابع و تخصص
مشاغل و حرفههای غیرمالی مشخص و مؤسسات مالی موظفاند از چارچوب نظارتی مبارزه با پولشویی و جرایم منشأ آن پیروی کنند. با این حال، ممکن است آنها لزوماً منابع کافی یا کارکنان آموزش دیده در زمینه انطباق با قوانین مبارزه با پولشویی برای انجام تعهدات نظارتی خود را نداشته باشند.
بهترین شیوهها برای مبارزه با جرایم اصلی
مشاغل و حرفههای غیرمالی معین و مؤسسات مالی میتوانند با گسترش تلاشهای خود در زمینه انطباق با قوانین مبارزه با پولشویی و مبارزه با جرایم منشأ بهعنوان بهترین شیوه، بر چالشهای فوقالذکر غلبه کنند. این شامل موارد زیر است:
1- رویکرد مبتنی بر ریسک
در اصل، رویکرد مبتنی بر ریسک (RBA) اجرای کارآمد کنترلها برای کاهش مهمترین خطرات پولشویی است که مشاغل و حرفههای غیرمالی معین یا مؤسسات مالی در معرض آن قرار دارند. این رویکرد بر اساس اصل «هرچه ریسک بالاتر باشد، کنترلها نیز بیشتر» عمل میکند. با اتخاذ RBA، نهادهای تحت نظارت برای شناسایی خطرات پولشویی، کاهش آنها و گزارش آنها در مراحل اولیه، مجهزتر میشوند.
2- شناسایی دقیق مشتری (CDD)
شناسایی کامل مشتری مکانیزمی برای شناسایی اطلاعات مشتری با جستجوی اطلاعات شخصی مانند نام، تاریخ تولد، ملیت و آدرس و تأیید آنها با منابع مستقل و قابلاعتماد مانند گذرنامه، کارت ملی، شناسنامه یا گواهینامه رانندگی است.
شناسایی کامل ذینفع همچنین شامل شناسایی مالک ذینفع مشتری یا معامله پیشنهادی و ماهیت رابطه تجاری که مشتری قصد ایجاد آن را دارد، میشود.
3- مشتری خود را بشناسید (KYC)
شناسایی مشتری اولین گام در شناسایی کامل مشتری (CDD) است. مشاغل و حرفههای غیرمالی معین و مؤسسات مالی، اطلاعات و اسناد هویتی مشتری را بر اساس ماهیت حقوقی مشتری جمعآوری و تأیید میکنند.
4- ارزیابی ریسک مشتری و پروفایل ریسک
بر اساس شناسایی مشتری و غربالگری، مشاغل و حرفههای غیرمالی معین و مؤسسات مالی میتوانند مشتریان خود را به مشتریان پرخطر با ریسک متوسط و کمریسک طبقهبندی کنند و یک رویکرد مبتنی بر ریسک را برای انجام بررسیهای لازم اتخاذ کنند.
5- بررسی دقیق و موشکافانه پیشرفته
بررسی دقیق پیشرفته، مجموعهی تکمیلی از بررسیهای دقیق است که توسط مشاغل و حرفههای غیرمالی مشخص و مؤسسات مالی هنگام برخورد با مشتری پرخطر انجام میشود. این بررسیها شامل موارد زیر است:
- شناسایی و تأیید اطلاعات اضافی مشتری مانند ماهیت کسبوکار، هدف از معامله
- طبقهبندی منبع ثروت و منبع وجوه
- درخواست تأیید از مدیریت ارشد قبل از ورود به سیستم یا تعامل با مشتری
- نظارت بر تراکنشها
مشاغل و حرفههای غیرمالی معین و مؤسسات مالی باید بهصورت دورهای تراکنشهای مشتریان خود را رصد کنند تا ببینند آیا با مشخصات مشتری، سابقه تراکنش، رفتار مشتری یا جزئیات تراکنش مطابقت دارند یا خیر. هرگونه انحراف یا مغایرت مشکوک با الگوی تراکنش میتواند یک نشانگر هشدار برای جرایم منشأ بالقوه و خطرات پولشویی متعاقب آن باشد.
6- آموزش و آگاهی
مشاغل و حرفههای غیرمالی معین و مؤسسات مالی باید کارمندان و اعضای کادر خود را آموزش دهند تا نشانههای خطر و رفتارها، معاملات یا الگوهای مشکوک مرتبط با جرایم منشأ و فعالیتهای پولشویی را شناسایی کنند تا بتوانند رویهها، سیاستها و کنترلهای داخلی خود را بهطور مؤثر اجرا کنند.
7- استفاده از یک نرمافزار مبارزه با پولشویی کارآمد
مشاغل و حرفههای غیرمالی معین (DNFBP) و مؤسسات مالی میتوانند با کمک نرمافزارهای مبارزه با پولشویی مبتنی بر فناوریهای پیشرفته، بر چالشهای کمبود منابع، ناکارآمدی، دقت، محدودیتهای زمانی و غیره غلبه کنند.
نتیجهگیری
با دستیابی به درک جامع از جرایم منشأ، مشاغل و حرفههای غیرمالی تعیینشده و مؤسسات مالی میتوانند کنترل خود را در برابر خطرات پولشویی و تأمین مالی تروریسم تقویت کنند.
کلمات کلیدی :
پولشوییجرایم منشأتأمین مالی تروریسمفرار مالیاتیاختلاسقاچاق کالا و ارز پولشوییقاچاق انسان پولشوییقاچاق اسلحه پولشویی